Stordahl-arkivet

  • Frå arkivet etter Anna og Erling Stordahl (Foto/Photo)
    Frå arkivet etter Anna og Erling Stordahl Foto: Cathrine Dokken / Valdresmusea

Arkivet etter musikaren, idrettsaktivisten og foregangsmannen Erling Stordahl (1923–1994) er eitt av dei største arkiva og vart i 2014 innført i Norges dokumentarv. Søk etter arkivet i Arkivportalen

Banebrytar
Då idretts- og føregangsmannen Erling Stordahl døydde i 1994 så vart arkivet etter han og kona Anna gjeve til Valdres Folkemuseum. Arkivet er eit unikt kjeldemateriale over Erling Stordahl og den innsatsen han la ned for handikapidretten i Noreg og i utlandet, og det er i fyrste rekke den offentlege personen, samfunnsbyggaren Erling Stordahl vi møter i arkivet. Her finst korrespondanse med politiske og kyrkjelege leiarar, kongelege og fredsprisvinnarar. Då er arkivet etter Anna meir smålåtent, knytt til barneforeinings-arbeid og heimen i Bamseli.

Bakgrunn
Erling Stordahl var fødd i 1923 og vaks opp som odelsgut på garden Storedal i Skjeberg. Han var fødd med synsskadar og vart blind i 13-årsalderen. For blinde på 30-talet peikte framtida som oftast i to retningar, og dei aller fleste vart verande att i barndomsheimen, forsørgd av familien. Slik skulle det ikkje gå med Erling Stordahl.

Han tok examen artium i 1943 og organisteksamen i 1947. Han vart fyrst kjend som musikar, ikkje idrettsmann, og vart noregsmeister i trekkspel som 15-åring. Han spelte inn 120 melodiar, blant anna slageren Minnenes melodi saman med Gunnar Engerdahl, som òg var blind, og inntektene av platesalet gav dei til Norges Blindeforbund. Stordahl og Engerdal reiste på turné for Blindeforbundet i over 20 år, dei held 5000 konsertar og vart kanskje våre mest folkekjære artistar.

I 1953 gifta Erling Stordahl giftet seg med Anna Windingstad og saman bygde dei huset Bamseli på Beitostølen, som dei fyrste fastbuande her. Og det var også her Erling fekk ideen til å etablere Riddarrennet, og noko seinare Beitostølen Helsesportsenter.

Riddarrennet   
For det er Riddarrennet og Helsesportsenteret som kom til å bli dei store minnesmerka over Erling Stordahl sitt liv og virke. Riddarrennet, arrangert fyrste gong i 1964, er eit skirenn for blinde og funksjonshemma, og blir framleis arrangert på Beitostølen. I 1966 etablerte Stordahl Beitostølen Helsesportsenter. I dag er det 60 brukarplassar og 100 tilsette ved senteret, som er eit internasjonalt møtepunkt for forsking på rehabilitering og behandling av funksjonshemma. Erling Stordahl var direktør ved senteret fra 1970 til 1993. Ein slik innsats blir sjølvsagt lagt merke til. I 1966 vart Stordahl riddar av St. Olavs orden. I 1975 fekk han Peer Gynt-prisen og i 1981 Norsk kulturråds ærespris.

Testamente: «Arkivet etter Anna og Erling Stordahl»  
I testamente etter Anna og Erling Stordahl framkom det at arkivsamlinga etter dei to skulle overførast til Valdres Folkemuseum. «Arkivet etter Anna og Erling Stordahl», som det heiter, inneheld 351 arkivboksar og 39 avis-utklippsbøker, og er ordna tematisk i 15 kategoriar. Stordahl-arkivet vart ordna i åra 1999–2006 og i 2014 vart det innført i Norges dokumentarv.

Valdresmusea sitt formidlingsarbeid følgjer i dag i spora etter Erling Stordahl. For, der vi tidlegare arbeidde med formidling av folk og livsformer som gav identifikasjon for fleirtalet, så er det i dag eit mål å formidle mangfaldet av forteljingar og livserfaringar. Med arkivet etter Anna og Erling Stordahl så vil dette vera mogleg på ein unik måte, og ikkje berre i eit idrettsperspektiv.

Publikasjonar
Fleire forskarar har hatt tilgang til arkivet og arbeida har resultert i tre publikasjonar. I 1972 gav Otto Johansen ut boka «Ridderrennet. Erling Stordahl og hans verden». I 2010 kom boka «Erling Stordahl. Ildsjel og banebryter», skrive av Espen Andersen, og i 2013 gav Tor Harald Skogheim ut «Ridderrennet på Beitostølen – Mulighetenes arena i 50 år».

Utstillingar
Deler av arkivet er stilt ut. Sidan 2006 er 33 arkivsaker, 35 fotografi og 70 gjenstandar utlånt til ei minneutstilling på Bamseli på Beitostølen. I 2011 opna Skimuseet utstillinga «Er det mulig?», ei utstilling om funksjonshemming, snø og ski. Som far til den moderne vinteridretten for funksjonshemma var Stordahl representert her, saman med Cato Zahl Pedersen og andre banebrytarar. I 2014 vart utstillinga fløtt til Valdres Folkemuseum.