Mellom alter og monter

Kyrkja og kulturminnevernet er kjempar og verdiforvaltarar av alt det som bitt oss saman: håpet, songen, materialbruken og handverket – alt det vakre som vi kan strekke oss etter og gripe, og det som vi berre delvis kan sjå eller forstå.

Dei er mektige historieforteljarar – og kjelder til kunnskap om tenkemåtar og samfunn som ikkje lenger eksisterer. Dei er omdreiingspunkt for utvikling av ny kunnskap, og dei står stadig i sentrum for dialog om fellesskap og tilhøyrigheit. Slik har kyrkjene stor betydning for forminga av også moderne identitetar.

Kyrkjene er heilage tempel. Men dei har også bidratt til det vitskapelege prosjektet i Noreg i over 200 år. Wilhelm Koren Christie var framsynt samfunnsbyggar og meinte at «de historiske samlinger vil utbrede Lys over den norske Historie, og at Landets Indbyggere – ved at lære at kjende disse Skatter – kan høste Fordele af dem».

200 år seinare erfarer vi at kulturminna – og dermed også kyrkjene – stadig er til nytte for forskinga – om byggjestil, materialitet, eller økonomisk historie. Kyrkjene og kulturarven utgjer uerstattelege verdiar, og dei dannar framleis eit grunnlag for vitskapen og forståinga vår av verden.

Kyrkjebevaringsfondet gir tilskot til at museum og kyrkja kan samarbeide om kunnskap og kompetanse, formidling og oppleving, engasjement og deltaking.

No undersøker vi korleis eit tettare samarbeid mellom museum og kyrkje kan bidra til auka besøk og interesse for kyrkjearven. Kva drøymer vi om og korleis kan kyrkja og musea oppnå meir saman?

TID: 28. og 29. september 2026

STAD: Valdres Folkemuseum og Ulnes kyrkje

MÅLGRUPPE: Kyrkjeeigarar, museum, forskingsmiljø, forvaltninga, omvisarar, reiseliv og andre interesserte

PRIS: Kr 1800 (inkluderer buss til og frå kyrkja, lunsj og middag)

PÅMELDINGSFRIST: 10. september 2026

OVERNATTING: Du tingar overnattinga di sjølv, og bør gjere samstundes med at du melder deg på. Scandic Valdres, tlf. 61 35 80 00 // Fagernes Camping, tlf. 61 36 05 10

ARR: Valdresmusea, i samarbeid med Randsfjordmuseet, kyrkja, NIKU og fleire samarbeidspartnarar

• Meld deg på

Måndag 28. september

10.00    Høve til å sjå utstillingane på Valdres Folkemuseum

11.00    Lunsj og registering

A: Kyrkja før – historie, funksjon og førestillingar

12.00   Opning
Kunstarisk innslag og velkomen

12.15   Musea bygger samfunn
Presentasjon av kyrkjeformidlingsprosjekta som blir leia av Valdresmusea og Randsfjordmuseet. Korleis jobbar musea med kunnskap, formidling og møteplassar?
Tilsette ved Valdresmusea og Randsfjordmuseet

12.45   Kyrkja bygger samfunn
Kyrkja har alltid vore i endring og i skjeringspunktet mellom tru/dogme og samfunnet sine forventningar og behov. Korleis har kyrkja si rolle som verdiforvaltar, samfunnsbyggar og møteplass utvikla seg gjennom tidene? 
Hallgeir Elstad, professor i norsk kyrkjehistorie

13.15   Kyrkjene som myteberarar
Myter, førestillingar, forteljingar, kollektive minne og lokal identitet knytt til kyrkjene.

13.45    Høve til å stille spørsmål

14.00    Kaffi og fingermat

B: Kyrkja i dag: Roller, praksisar og utfordringar

14.30   Det sanselege kyrkjerommet
Korleis verkar kyrkjerommet gjennom sansar, romkjensle, lyd, lys og liturgisk praksis? Salmesong, kyrkjemusikk, lokalhistorie, litteratur og kyrkjekunst som berekraftige tradisjonar og levande kulturarv. 

14.55   Når kyrkja forsvinn
Det er ofte mykje ledig plass i benkane under gudstenestene. Mange hevdar dei ikkje har særleg forhold til kyrkja. Likevel, når kyrkja brenn, mobiliserer folk i store flokkar. For det som blir borte. For kulturarven som forsvinn. Kva slags kraft blir mobilisert når kulturminne går tapt? Kva skjer med eit lokalsamfunn når kyrkja brenn?
Ingrid Staurheim, fagdirektør sikring av kyrkjebygg i KA (Kyrkjas arbeidsgjevarorganisasjon)

15.25   Tittel kjem snart

15.45   Tillit, skepsis og samarbeid
Om samarbeidet mellom museet og dei ulike kyrkjesamfunna på Stiklestad i samband med Nasjonaljubileet. Jubileet markerer 1000-årsjubileet for slaget på Stiklestad og kristninga av Noreg. For kyrkjene er dette ein historisk milepel som blir feira på tvers av trussamfunn gjennom pilegrimsvandringar, fellesgudstenester og arrangement som løfter fram olavsarven.
Heidi Anett Øvergaard Beistad, direktør Museene Arven

16.10   Samtale: Kyrkja i spagat
Kva slags utfordringar møter kyrkja i dag? Kven kjenner seg heime i kyrkja – og kven gjer det ikkje? Korleis handterer kyrkja spagaten mellom dei mange rollene ho skal fylle? Og kva kan musea og kyrkja samarbeide om?

Innleiing ved Ole Kristian Bonden, biskop i Hamar bispedømme
Ingrid Staurheim, fagdirektør sikring av kyrkjebygg i KA
Heidi Anett Øvergaard Beistad, direktør Museene Arven

17.00    Avslutning dagens program

19.00    Middag på Valdres Folkemuseum, inkl. underhaldning

Tysdag 29. september

C: Ulnes kyrkje som case

08.30   Buss til Ulnes kyrkje

08.45   Introduksjon av Ulnes kyrkje. Grunnleggjande bygnings- og brukshistorie. Morten Stige, Fabrica og Kjartan Hauglid, NIKU

09.15   Istandsetting av kyrkjebygg som kunnskapsprosess, og verdien av tverrfagleg samarbeid. Kva finn vi og kva forstår vi, når vi planlegg og gjennomfører istandsetjingsprosjekt? Kva kan gå tapt dersom vi ikkje har kunnskapsperspektivet på arbeidet vårt? Morten Stige, Fabrica

09.45   Handverk og bevaringspraksisar i Ulnes: Korleis fortel kyrkjas inventar og kalkmaleri om bruk og kyrkjeleg praksis gjennom tidene. Elisabeth Andersen, NIKU og Morten Stige, Fabrica

10.30   Ulnes kyrkje i lokalhistoria
Om lokale handverkarar, prestar, myter og segn
Jahn Børe Jahnsen

11.10   Klangen frå mellomalderen
Om kyrkjeklokketradisjonar i Valdres

11.40   Samtale

12.00   Buss tilbake til Valdres Folkemuseum

12.15   Lunsj

D: Framtidas kyrkjerom – kva drøymer vi om?

13.15    Besøksforvalting, kulturarv og museumspraksis
Om balansen mellom masseturisme og bygdas kyrkje. Kva slags besøk er ynskjeleg, og korleis kan turisme gi tilbake til lokalsamfunnet og bidra til sosial berekraft?
Samtale mellom Hanne Lykkja, Valdresmusea og Astrid Galstad, Fortidsminneforeininga

 14.00    Framtidas eldsjeler

Korleis har forteljingar om kyrkja og kyrkjas historie endra seg på hundre år. Kva for historier fortel vi i dag, samanlikna med for hundre år  sidan? Søkelys på vår tids kulturmøte og endringane vi står ovanfor.

14.30     Framtidas kyrkjerom

15.00    Avslutning

E: Høve til å besøke Reinli stavkyrkje

15.30    Kjartan Hauglid, NIKU

(Programmet kan bli endra)

Kontakt Anne Marit Noraker, anne.marit.noraker@valdres.museum.no, tlf. 91103969

Du tingar/organiserer reisa di sjølv. Kollektivtransport til Fagernes med buss frå ulike avreisepunkt: NOR-WAY Bussekspress | Vy | Skyss

Måndag 28. september
▪ Buss frå Oslo (Vy): Oslo – Fagernes kl. 08.30 - 11.35
▪ Buss frå Bergen (Vy): Bergen – Fagernes kl. 09.00 - 15.22
▪ Buss frå Lillehammer (Vy): Lillehammer – Fagernes kl. 09.15 - 11.31
▪ Buss frå Gjøvik (Vy): Gjøvik – Fagernes kl. 09.57 –11.31
▪ Buss frå Gol - Fagernes

Tysdag 29. september
▪ Fagernes – Oslo (Nor-Way bussekspress): 16:00 – 18:58
▪ Fagernes - Oslo (Vy): 15.35 - 18.35
▪ Fagernes – Bergen (Vy): 11:45 – 18:05
▪ Fagernes – Gjøvik/Lillehammer (Vy): 15:30 – 17:06/17.43

Fagernes skysstasjon ligg rett ved Scandic Valdres. Det er 6 minutters gange til museet.

• Vegen hit